Question 1

Heeft een OR in een stichting dezelfde rechten als in een BV?

Accepted Answer

Ja, de Wet op de ondernemingsraden (WOR) maakt geen onderscheid naar rechtsvorm. Of een organisatie nu een BV, NV, vereniging of stichting is: zodra er 50 of meer werknemers zijn, is de ondernemer verplicht een ondernemingsraad in te stellen.  Dezelfde rechten, andere dynamiek De OR in een stichting heeft exact dezelfde wettelijke bevoegdheden als in een BV: adviesrecht (artikel 25 WOR), instemmingsrecht (artikel 27 WOR), informatierecht (artikelen 3131f WOR) en initiatiefrecht (artikel 23 WOR). Wat wel verschilt, is de governancestructuur. In een stichting is er geen aandeelhoudersvergadering. Het bestuur en de raad van toezicht vormen samen het bestuurlijk kader. Dit kan tot onduidelijkheid leiden over wie de bestuurder in de zin van de WOR is.  Wie is de bestuurder? In de WOR is de bestuurder degene die de hoogste zeggenschap uitoefent over de arbeidsorganisatie. In een stichting is dat doorgaans het dagelijks bestuur of de directeurbestuurder.  De OR overlegt met de bestuurder, niet met de raad van toezicht  De raad van toezicht kan wel worden uitgenodigd bij de artikel 24vergadering  Bij besluiten die de raad van toezicht moet goedkeuren, moet de bestuurder tijdig advies vragen aan de OR

Question 2

Hoe verhoudt de OR zich tot de raad van toezicht in een stichting?

Accepted Answer

In een stichting kan de verhouding tussen OR en raad van toezicht (RvT) onduidelijk zijn. De WOR regelt het overleg tussen OR en bestuurder, maar de RvT speelt een steeds prominentere rol.  Geen formeel WORoverleg met de RvT De raad van toezicht is geen bestuurder in de zin van de WOR. De OR heeft daarom geen formeel overlegrecht met de RvT. Het overleg vindt plaats met de bestuurder.  Wel een versterkte positie De OR heeft in stichtingen soms een versterkt aanbevelingsrecht bij de benoeming van RvTleden (artikel 2:292a BW bij grote stichtingen). Dit geeft de OR invloed op de samenstelling van het toezichthoudend orgaan.  Rolvervaging voorkomen Een veelvoorkomend risico in stichtingen is rolvervaging tussen bestuur en toezicht.  Spreek af wie de WORbestuurder is  Vraag de bestuurder om de RvT te informeren over lopende advies en instemmingstrajecten  Gebruik de artikel 24vergadering als moment om de RvT te ontmoeten

Question 3

Wat zijn de gevolgen van een hybride structuur (stichting met BV) voor de medezeggenschap?

Accepted Answer

Steeds meer stichtingen werken met een hybride structuur: een stichting als koepel met daaronder een of meer BV's voor de uitvoering.  Meerdere ondernemingsraden? Bij een hybride structuur kan het zijn dat er meerdere ondernemingen zijn in de zin van de WOR. Elke BV met 50 of meer werknemers moet een eigen OR instellen.  Gemeenschappelijke ondernemingsraad Wanneer meerdere ondernemingen onder gezamenlijke leiding vallen, kan er een gemeenschappelijke ondernemingsraad (GOR) worden ingesteld (artikel 33 WOR).  Aandachtspunten voor de OR  Zorg dat duidelijk is welke besluiten op welk niveau worden genomen  Voorkom dat besluitvorming plaatsvindt zonder dat de OR tijdig wordt geraadpleegd  Controleer of de juiste entiteit het advies of instemmingsverzoek doet  Constructie mag medezeggenschap niet uithollen De wet bepaalt dat de wijze waarop een organisatie juridisch is ingericht, de medezeggenschap niet mag uithollen.

Question 4

Hoe verhoudt de OR zich tot de cliëntenraad in een stichting?

Accepted Answer

In stichtingen in de zorg en het welzijnswerk bestaan vaak zowel een ondernemingsraad als een cliëntenraad.  Twee verschillende wetten De OR is geregeld in de WOR. De cliëntenraad vindt zijn basis in de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz 2018).  Eigen invalshoek, gedeelde belangen De OR vertegenwoordigt werknemers; de cliëntenraad vertegenwoordigt cliënten. Bij veel besluiten raken die belangen elkaar:  Reorganisatie: raakt zowel werknemers als cliënten  Kwaliteitsbeleid: gevolgen voor werkdruk én dienstverlening  Huisvesting: raakt zowel werk als leefomgeving  Samenwerking is verstandig Maak afspraken over het delen van adviesaanvragen die beide organen raken, zodat je kunt afstemmen en de bestuurder de twee organen niet tegen elkaar kan uitspelen.

Question 5

Moet een stichting de OR betrekken bij de benoeming van bestuurders?

Accepted Answer

Ja, de OR heeft op grond van artikel 30 WOR een adviesrecht bij de benoeming en het ontslag van de bestuurder. Dit geldt ook voor stichtingen.  Adviesrecht artikel 30 WOR De ondernemer is verplicht om de OR advies te laten uitbrengen over elk voorgenomen besluit tot benoeming of ontslag van een bestuurder. Het advies moet worden gevraagd op een moment dat het nog van wezenlijke invloed kan zijn.  Versterkt aanbevelingsrecht RvT Bij grote stichtingen heeft de OR bovendien een versterkt aanbevelingsrecht bij de benoeming van leden van de raad van toezicht. De RvT mag een voordracht alleen gemotiveerd weigeren.  Wat als de OR wordt gepasseerd?  De bestuurder aanspreken en alsnog om advies vragen  Het geschil voorleggen aan de bedrijfscommissie  Een procedure starten bij de Ondernemingskamer

Question 6

Wat is het primaat van de politiek en wat betekent het voor de OR?

Accepted Answer

Het primaat van de politiek is vastgelegd in artikel 46d van de WOR. Het houdt in dat de bevoegdheden van de OR in overheidssectoren niet van toepassing zijn op aangelegenheden die direct betrekking hebben op politieke besluitvorming.  Veelvoorkomend misverstand Het primaat is geen algehele vrijstelling. Het beperkt zich tot de politieke dimensie van besluiten. Zodra een politiek besluit leidt tot concrete personele gevolgen, herleven de medezeggenschapsrechten volledig.  Richtinggevend vs. uitvoerend  Richtinggevende besluiten: het besluit van de gemeenteraad om een dienst te privatiseren is politiek — hierop heeft de OR geen adviesrecht  Uitvoeringsbesluiten: de wijze waarop die privatisering wordt uitgevoerd en de personele gevolgen — hierop heeft de OR wel adviesrecht

Question 7

Heeft de OR adviesrecht bij politieke besluiten die leiden tot reorganisatie?

Accepted Answer

Ja, zodra een politiek besluit leidt tot een reorganisatie met personele gevolgen, heeft de OR adviesrecht op grond van artikel 25 WOR.  Het kantelmoment Zodra het besluit concrete gevolgen heeft voor de organisatie en het personeel, kantelt het van politiek naar uitvoering. Voorbeelden:  Een gemeenteraad besluit tot samenvoeging van twee afdelingen  Een ministerie besluit tot een taakstelling die leidt tot banenverlies  Een provincie besluit een dienst uit te besteden  Tijdigheid is cruciaal De WOR vereist dat het advies wordt gevraagd op een moment waarop het nog van wezenlijke invloed kan zijn. Dit betekent: voordat de uitvoeringsplannen definitief zijn.  Wat kan de OR doen?  Vraag de bestuurder om een heldere scheiding tussen het politieke besluit en het uitvoeringstraject  Verwijs naar de jurisprudentie van de Ondernemingskamer, die het primaat consequent eng uitlegt

Question 8

Welke rechten behoudt de OR bij ambtelijke organisaties ondanks het primaat?

Accepted Answer

De OR bij ambtelijke organisaties behoudt het overgrote deel van zijn rechten. Het primaat is een beperkte uitzondering, geen algemene ontheffing.  Rechten die volledig blijven gelden  Instemmingsrecht (artikel 27 WOR): bij arbeidsomstandigheden, werktijden, beoordelingssystemen  Informatierecht (artikelen 3131f WOR): de bestuurder moet alle benodigde informatie verstrekken  Initiatiefrecht (artikel 23 WOR): de OR mag onderwerpen agenderen  Adviesrecht bij uitvoeringsbesluiten: zodra politieke besluiten worden vertaald naar organisatorische maatregelen  Wat valt er wel onder het primaat? Alleen het zuiver politieke besluit zelf: het besluit van de gemeenteraad, de Tweede Kamer of provinciale staten. Zodra er personele gevolgen zijn, herleven de medezeggenschapsrechten.

Question 9

Hoe kan de OR het primaat van de politiek ter discussie stellen?

Accepted Answer

Wanneer een bestuurder het primaat inroept om de OR buiten een besluit te houden, hoeft de OR dat niet zonder meer te accepteren.  Stap 1: Analyseer het besluit  Is het besluit daadwerkelijk genomen door een democratisch gekozen orgaan?  Gaat het om de politieke richting of om de uitvoering?  Heeft het besluit personele gevolgen?  Stap 2: Ga in overleg Bespreek met de bestuurder waarom de OR van mening is dat het primaat hier niet van toepassing is. De Ondernemingskamer heeft bevestigd dat het primaat eng moet worden uitgelegd.  Stap 3: Schakel extern op  Bedrijfscommissie: bemiddeling en advies (laagdrempelig en kosteloos)  Kantonrechter: bij geschillen over het instemmingsrecht  Ondernemingskamer: bij geschillen over het adviesrecht

Question 10

Waar landen de personele gevolgen van politieke besluiten?

Accepted Answer

Personele gevolgen van politieke besluiten landen altijd bij de bestuurder in de zin van de WOR.  De bestuurder als aanspreekpunt Ongeacht of een besluit zijn oorsprong heeft in de gemeenteraad of een ander politiek orgaan: de WORbestuurder is verantwoordelijk voor de uitvoering. En bij die uitvoering moet de OR worden betrokken.  De keten van verantwoordelijkheid  Politiek orgaan: neemt het richtinggevende besluit  Bestuurder: vertaalt dit naar organisatorische maatregelen  OR: adviseert over de uitvoering en personele gevolgen  Medewerkers: ondervinden de feitelijke gevolgen  Conclusie De OR hoeft zich niet neer te leggen bij de stelling dat een politiek besluit de medezeggenschap uitsluit. De personele gevolgen landen bij de bestuurder, en daar gelden de gewone spelregels van de WOR.

Question 11

Wat houdt het informatierecht van de OR precies in?

Accepted Answer

Het informatierecht van de OR is geregeld in de artikelen 31 tot en met 31f van de WOR. Het is een van de meest fundamentele rechten van de OR.  Meer dan alleen cijfers Een veelvoorkomend misverstand is dat het informatierecht alleen over financiële gegevens gaat. In werkelijkheid is het veel breder:  Strategische plannen en beleidsvoornemens  Organisatiestructuur en formatie  Personeelsverloop en verzuimcijfers  Arbeidsomstandigheden en klachten  Voorgenomen investeringen en desinvesteringen  De specifieke informatierechten  Art. 31a: financiële informatie (jaarrekening, begroting)  Art. 31b: informatie over beloningsbeleid  Art. 31c: informatie over sociale verzekeringen  Wat als de ondernemer weigert? Als de ondernemer informatie weigert, kan de OR een beroep doen op de kantonrechter (artikel 36 WOR).

Question 12

Wanneer moet de bestuurder de OR informeren?

Accepted Answer

Tijdigheid is een kernbegrip bij het informatierecht. De bestuurder moet de OR informeren op een moment dat de informatie nog van waarde is.  Niet achteraf, maar vooraf Een veelgemaakte fout is dat bestuurders de OR pas informeren nadat besluiten al zijn genomen. Dit is in strijd met de WOR. De OR heeft het recht om mee te denken in het besluitvormingsproces.  De artikel 24vergadering als scharnierpunt De halfjaarlijkse artikel 24vergadering speelt een cruciale rol. In deze vergadering informeert de bestuurder de OR over besluiten die in voorbereiding zijn — voordat ze vastliggen.  Wat kan de OR doen bij te late informatie?  Spreek de bestuurder aan en leg vast dat de informatie te laat kwam  Verzoek om structurele afspraken over informatievoorziening  Schakel zonodig de bedrijfscommissie in

Question 13

Geldt geheimhouding ook voor de notulen van de OR-vergadering?

Accepted Answer

De geheimhouding op grond van artikel 20 WOR betreft informatie die de bestuurder aan de OR heeft verstrekt. Dit werkt door in de notulen.  Hoofdregel: ORnotulen zijn intern De notulen van de ORvergadering zijn een intern document. Er is geen wettelijke verplichting om notulen openbaar te maken.  Praktische oplossingen  Neem geheime onderwerpen op in een besloten deel van de notulen, alleen toegankelijk voor ORleden  Verwijs in de reguliere notulen alleen naar het feit dat een onderwerp besloten is behandeld  Houd een apart verslag bij voor geheime onderwerpen  Bewaar geheime notulen op een veilige plek, alleen toegankelijk voor ORleden

Question 14

Wat is het verschil tussen de actieve en passieve informatieplicht?

Accepted Answer

De WOR kent twee vormen van informatieplicht: een actieve en een passieve.  Actieve informatieplicht Bij de actieve informatieplicht moet de bestuurder uit eigen beweging informatie aan de OR verstrekken. Voorbeelden:  De jaarrekening en begroting (artikel 31a)  Informatie over voorgenomen besluiten waarvoor advies of instemmingsrecht geldt  De algemene gang van zaken in de artikel 24vergadering  Passieve informatieplicht Bij de passieve informatieplicht verstrekt de bestuurder informatie op verzoek van de OR. Voorbeelden:  Verzuimcijfers per afdeling  Details over een specifieke investering  Wanneer mag de bestuurder weigeren? Alleen als de informatie niet bestaat, het verstrekken redelijkerwijs niet kan worden verlangd, of er een gegrond beroep op geheimhouding mogelijk is (artikel 20 WOR).

Question 15

Welke rol speelt de artikel 24-vergadering bij het informatierecht?

Accepted Answer

De artikel 24vergadering is het scharnierpunt van het informatierecht. Strategische koers en informatievoorziening komen hier samen.  Wat schrijft de wet voor? Artikel 24 WOR bepaalt dat de ondernemer en de OR ten minste tweemaal per jaar vergaderen over de algemene gang van zaken. De bestuurder deelt welke besluiten hij in voorbereiding heeft.  Drie functies  De OR krijgt vroegtijdig zicht op toekomstige besluiten  De OR kan zich voorbereiden op advies en instemmingstrajecten  Het voorkomt dat de OR wordt overvallen door plotselinge adviesaanvragen  Praktische tips  Bereid de vergadering voor met eigen agendapunten  Vraag de bestuurder om een schriftelijk overzicht van voorgenomen besluiten  Maak afspraken over informatievoorziening voor het komende halfjaar

Question 16

Mag de OR externe deskundigen inschakelen op basis van het informatierecht?

Accepted Answer

Ja, de OR mag externe deskundigen inschakelen om informatie te laten analyseren of een second opinion te krijgen. Dit recht is geregeld in artikel 16 WOR.  Kosten De kosten komen in beginsel voor rekening van de ondernemer, mits:  De ondernemer vooraf in kennis wordt gesteld van de kosten  De kosten redelijk zijn  Wanneer een deskundige inschakelen?  Het beoordelen van een jaarrekening of begroting  Het analyseren van een reorganisatieplan  Het toetsen van een sociaal plan  Het beoordelen van een arbobeleid  Relatie met het informatierecht De mogelijkheid om deskundigen in te schakelen versterkt het informatierecht. De OR kan informatie laten duiden door experts en zo op gelijkwaardiger niveau het gesprek voeren met de bestuurder.

Question 17

Wat mag de bestuurder geheimhouden voor de OR?

Accepted Answer

De bestuurder mag op grond van artikel 20 WOR geheimhouding opleggen, maar alleen onder strikte voorwaarden. Geheimhouding is de uitzondering, niet de regel.  Voorwaarden voor geheimhouding  De geheimhouding moet uitdrukkelijk worden opgelegd  De bestuurder moet aangeven welke informatie geheim is  De bestuurder moet aangeven hoe lang de geheimhouding duurt  De bestuurder moet aangeven tegenover wie de geheimhouding geldt  Wat mag niet? De bestuurder mag geheimhouding niet gebruiken om:  De OR structureel buiten het besluitvormingsproces te houden  Informatie te onthouden die de OR nodig heeft voor zijn advies  De OR te verhinderen met zijn achterban te overleggen  Proportionaliteit De geheimhouding moet proportioneel zijn. De bestuurder mag niet meer geheimhouden dan strikt noodzakelijk.

Question 18

Hoe lang mag geheimhouding duren?

Accepted Answer

De WOR schrijft voor dat geheimhouding tijdelijk moet zijn. De bestuurder moet bij het opleggen aangeven hoe lang deze duurt.  Onbeperkte geheimhouding is niet toegestaan Een geheimhoudingsplicht voor onbepaalde tijd is in strijd met de wet. De bestuurder moet aangeven:  Een concrete einddatum, of  Een concrete gebeurtenis waarna de geheimhouding vervalt (bijv. 'tot het moment van bekendmaking aan het personeel')  Wanneer vervalt de geheimhouding?  De afgesproken termijn is verstreken  De informatie op andere wijze openbaar is geworden  Het besluit is genomen en bekendgemaakt  Praktisch advies  Accepteer geen geheimhouding zonder einddatum  Leg de afspraken schriftelijk vast  Bij twijfel: raadpleeg een deskundige of de bedrijfscommissie

Question 19

Mag de OR ondanks geheimhouding overleggen met de achterban?

Accepted Answer

Dit is een van de lastigste spanningsvelden in de medezeggenschap. De OR heeft een vertegenwoordigingstaak, maar kan ook geheimhouding opgelegd krijgen.  De oplossing: onderscheid tussen informatie en proces De geheimhouding betreft de informatie, niet het feit dat er een proces loopt. De OR mag:  Melden dat er een adviesaanvraag in voorbereiding is (zonder inhoudelijke details)  In algemene termen peilen wat de achterban belangrijk vindt  Na het vervallen van de geheimhouding alsnog volledig communiceren De OR mag niet:  De specifieke inhoud van geheime informatie delen  Documenten die onder geheimhouding vallen verspreiden  Praktisch advies Bespreek bij elke geheimhoudingsafspraak expliciet wat de OR wel en niet mag communiceren. Leg dit schriftelijk vast.

Question 20

Wat kan de OR doen als de bestuurder te veel geheimhouding oplegt?

Accepted Answer

Als een bestuurder structureel of disproportioneel geheimhouding oplegt, heeft de OR meerdere mogelijkheden.  Signalen van overmatige geheimhouding  Geheimhouding wordt standaard opgelegd bij elke adviesaanvraag  Er wordt geen einddatum of eindgebeurtenis genoemd  De geheimhouding is zo breed dat de OR niet met de achterban kan overleggen  Stappen Stap 1: Bespreek het in het overleg — vraag waarom geheimhouding noodzakelijk is en wanneer die vervalt. Stap 2: Toets aan artikel 20 WOR — is de geheimhouding uitdrukkelijk, specifiek, tijdelijk en proportioneel? Stap 3: Schakel hulp in — bedrijfscommissie (bemiddeling), externe deskundige (art. 16 WOR), of kantonrechter.

Question 21

Wat is het doel van de artikel 24-vergadering?

Accepted Answer

De artikel 24vergadering is de vergadering waarin bestuurder en OR gezamenlijk de algemene gang van zaken van de onderneming bespreken.  Wettelijke basis Artikel 24 WOR schrijft voor dat de ondernemer en de OR ten minste tweemaal per jaar bijeenkomen. De bestuurder doet mededeling over besluiten die hij in voorbereiding heeft en waarover de OR advies of instemmingsrecht heeft.  Drie functies  Informatiefunctie: de bestuurder informeert de OR over de koers en voorgenomen besluiten  Signalfunctie: de OR kan signalen uit de organisatie agenderen  Planningsfunctie: de OR weet vroegtijdig welke besluiten in voorbereiding zijn  Wie kan worden uitgenodigd? De wet bepaalt dat ook commissarissen of leden van de raad van toezicht bij de vergadering aanwezig moeten zijn.

Question 22

Waarom wordt de artikel 24-vergadering onderschat?

Accepted Answer

De artikel 24vergadering wordt in de praktijk vaak onderschat of overgeslagen. Dit is een gemiste kans.  Redenen voor onderschatting  Onbekendheid: veel ORleden weten niet wat de mogelijkheden zijn  Formalisme: de vergadering wordt gezien als een verplicht nummer  Weerstand van bestuurders: sommige bestuurders houden hem zo kort mogelijk  Wat gaat er mis?  De OR wordt overvallen door adviesaanvragen die 'ineens' urgent zijn  De OR mist het strategische overzicht en reageert alleen op losse onderwerpen  Het toezichthoudend orgaan wordt niet geconfronteerd met de thema's van de medezeggenschap  Hoe beter benutten?  Eigen agendavorming vóór de vergadering  Schriftelijk overzicht van voorgenomen besluiten opvragen  RvT uitnodigen en er een strategisch gesprek van maken

Question 23

Wat is het verschil tussen de artikel 24-vergadering en een formele adviesaanvraag?

Accepted Answer

De artikel 24vergadering en de formele adviesaanvraag (artikel 25 WOR) zijn twee verschillende instrumenten die elkaar aanvullen.  Artikel 24: het strategische overzicht  De koers van de organisatie wordt besproken  Voorgenomen besluiten worden aangekondigd (nog vóór een formele adviesaanvraag)  De planning van toekomstige trajecten wordt besproken  Artikel 25: het specifieke advies  Het gaat om een concreet, uitgewerkt voornemen  De OR krijgt een schriftelijke adviesaanvraag  Er geldt een specifieke procedure met termijnen  Bij een negatief advies geldt een opschortingstermijn van een maand  De samenhang De artikel 24vergadering fungeert als voorbode van latere adviesaanvragen. De OR weet dan wat er komt en kan zich voorbereiden.

Question 24

Hoe benut de OR de artikel 24-vergadering effectief?

Accepted Answer

De artikel 24vergadering is pas effectief als de OR er actief mee aan de slag gaat.  Voorbereiding  Stel een eigen agenda op naast die van de bestuurder  Verzamel signalen uit de organisatie: wat leeft er, waar zijn zorgen?  Formuleer concrete vragen over de koers en toekomstplannen  Tijdens de vergadering  Vraag om een concreet overzicht van voorgenomen besluiten voor het komende halfjaar  Maak afspraken over de informatievoorziening  Bespreek de financiële positie en de gevolgen voor het personeelsbeleid  Na de vergadering  Maak een verslag van de gemaakte afspraken  Volg toezeggingen van de bestuurder op  Communiceer de uitkomsten aan de achterban

Question 25

Moet de raad van toezicht aanwezig zijn bij de artikel 24-vergadering?

Accepted Answer

Ja, artikel 24 lid 2 WOR bepaalt dat commissarissen of leden van de raad van toezicht aanwezig moeten zijn bij de vergadering.  Waarom is dit belangrijk?  Direct contact: de OR kan rechtstreeks vragen stellen aan het toezichthoudend orgaan  Signalfunctie: de RvT hoort direct welke thema's de medezeggenschap bezighouden  Verantwoording: de RvT legt verantwoording af over het gevoerde toezicht  Wat als de RvT niet komt?  Schrijf de bestuurder schriftelijk aan met verwijzing naar de wettelijke verplichting  Schrijf de RvT rechtstreeks aan  Bij aanhoudende weigering: bedrijfscommissie inschakelen  Praktisch advies Bereid gerichte vragen voor aan de RvT en bouw een werkrelatie op die verder gaat dan alleen de formele vergadermomenten.

Veelgestelde vragen

Vragen & antwoorden